Rys historyczny

Przed laty kard. Karol Wojtyła mówił o Kościele na Górnym Śląsku: "Kościół diecezjalny katowicki to szczególna wspólnota ludu Bożego. Ma swój profil religijny i społeczny. Szczególnym znamieniem waszego Kościoła jest zespolenie modlitwy i pracy" (Piekary Śląskie, 25 maja 1975).

Gigantyczny plac budowy katowickiej katedry

zdjęcie: Archiwum Archidiecezji Katowickiej

Archidiecezja Katowicka

2017-11-30

pl.png gb.png fr.png de.png it.png

 

Do roku 1922 Górny Śląsk, na którego terenie leży archidiecezja, należał w strukturach kościelnych do archidiecezji wrocławskiej. Po zakończeniu I wojny światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku na Górnym Śląsku wzmogło się dążenie mieszkającej tu ludności polskiej do włączenia się do odrodzonej Rzeczypospolitej. Wobec oporu władz pruskich wybuchły trzy powstania śląskie w latach 1919, 1920 i 1921. Ostatnie legło u podstaw decyzji Ligi Narodów, aby na tym terenie przeprowadzić plebiscyt. W jego wyniku w roku 1922 część Górnego Śląska została włączona do Polski. Odpowiadając na te polityczne działania, Stolica Apostolska już w listopadzie 1922 roku powołała Administraturę Apostolską Śląska Polskiego. Trzy lata później, bullą Vixdum Poloniae unitas z 28 października 1925 r. papież Pius XI utworzył m.in. diecezję katowicką i włączył ją do metropolii krakowskiej.

Teren diecezji katowickiej był centrum przemysłowym kraju. Koncentracja przemysłu ciężkiego - kopalń węgla kamiennego i hutnictwa - spowodowała gwałtowną urbanizację i przyrost liczby mieszkańców zatrudnionych w przemyśle. Wynikła stąd konieczność zwiększenia sieci parafialnej i rozwoju duszpasterstwa, zwłaszcza w nowych miastach, takich jak Tychy, Jastrzębie, Żory i Wodzisław. Dlatego w latach 1970-1989, pomimo antykościelnej polityki władz komunistycznych, wybudowano ponad 150 nowych kościołów. Następnych kilkadziesiąt świątyń powstało po 1989 roku, dzięki nadzwyczajnemu zaangażowaniu katolickiego laikatu i jego ofiarności oraz pracy księży budowniczych. Godna podkreślenia jest walka biskupów katowickich o zezwolenia na budowę nowych kościołów, jak również ich zmaganie się o niedzielę wolną od pracy oraz troska o rodzinę, prawa ludzi pracy i naturalne środowisko człowieka.

Aktualnie w skład archidiecezji wchodzą 322 parafie skupione w 37 dekanatach. Głównym kościołem archidiecezji jest katedra Chrystusa Króla w Katowicach, poświęcona w 1955 roku. Obecny kształt katedry nie odpowiada pierwotnym planom architektonicznym, ponieważ władze komunistyczne udaremniły wybudowanie 30-metrowej kopuły. Na frontonie kościoła katedralnego umieszczono napis: Soli Deo honor et gloria.

Bullą Totus Tuus Poloniae Populus z 25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II podniósł diecezję katowicką do rangi archidiecezji i stolicy nowej metropolii. W jej skład wchodzą archidiecezja katowicka oraz diecezja gliwicka i diecezja opolska. Głównymi patronami archidiecezji są Matka Boża Piekarska i św. Jacek.

Personalia

Początkowo diecezja nosiła tytuł Administracji Apostolskiej Śląska Polskiego. W 1925 r. została utworzona diecezja katowicka (śląska), która w 1992 r. została podniesiona do rangi archidiecezji.

Administracją Apostolską Śląska Polskiego kierował jako administrator ks. August Hlond. Po utworzeniu diecezji katowickiej (śląskiej) został jej pierwszym biskupem. Gdy bp Hlond został przeniesiony w 1926 roku na stolicę prymasowską w Gnieźnie, biskupem katowickim został pochodzący z diecezji poznańskiej ks. Arkadiusz Lisiecki. Rządził diecezją tylko 4 lata. Po jego śmierci, w 1930 roku, kolejnym rządcą diecezji był bp Stanisław Adamski (również z Poznania). Swój urząd sprawował długo, bo aż 37 lat, z tym jednak, że w 1950 roku, ze względu na stan zdrowia, przydzielono mu koadiutora
w osobie bp. Herberta Bednorza. Kierował on diecezją wpierw jako biskup koadiutor, a po śmierci bp. Adamskiego (12.11.1967 r.) jako katowicki biskup diecezjalny. W 1985 roku przeszedł na emeryturę, zaś piątym biskupem katowickim został ustanowiony ks. Damian Zimoń (od 1992 roku arcybiskup metropolita). 9 października 2011 r. arcybiskupem metropolitą katowickim mianowany został bp Wiktor Skworc. Kanonicznie objął diecezję 26 listopada 2011 r. W pasterskiej posłudze wspierają go bp Marek Szkudło i bp Adam Wodarczyk.

Duchowieństwo powstałej w 1925 roku diecezji rekrutowało się z kleru wrocławskiego, wychowanego i wykształconego w seminariach duchownych we Wrocławiu i Widnawie. Diecezja rozpoczynała swoje istnienie, mając do dyspozycji ok. 300 księży. W okresie międzywojennym na jednego duchownego przypadało w diecezji 3385 wiernych. Optymizmem napawał fakt napływu dużej liczby kandydatów do kapłaństwa; w Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie kształciło się w 1935 roku 159 alumnów. W przeddzień wybuchu II wojny światowej diecezja liczyła 489 księży.

Prześladowania, które spotkały duchowieństwo, mocno przerzedziły jego szeregi. Pretekstem do prześladowań był udział księży w powstaniach śląskich i plebiscycie, wybitne zasługi dla kultury polskiej w okresie międzywojennym, działalność podziemna w nielegalnym ruchu charytatywnym i zbrojnym ruchu oporu oraz niestosowanie się do zakazów władz okupacyjnych w zakresie duszpasterstwa (konieczność używania wyłącznie języka niemieckiego, gdyż teren Górnego Śląska został włączony do III Rzeszy). W sumie 157 księży zostało dotkniętych różnego rodzaju represjami (45 księży i kleryków poniosło śmierć). Dwóch duchownych zostało ogłoszonych błogosławionymi męczennikami - ks. Emil Szramek i ks. Józef Czempiel. Trwa proces beatyfikacyjny ks. Jana Machy, który zginął, niosąc pomoc charytatywną potrzebującym rodzinom.

Również w okresie komunistycznym wielu duchownych spotkały represje w postaci aresztów, więzień i przymusowej banicji. W latach 1952-1956 biskup katowicki Stanisław Adamski, biskup koadiutor Herbert Bednorz i biskup pomocniczy Juliusz Bieniek za obronę katechezy w szkole zostali przez władze komunistyczne usunięci z diecezji i przebywali na wygnaniu. W czasie ich nieobecności diecezją administrowali wikariusze kapitulni, wybierani pod kontrolą i naciskiem Służby Bezpieczeństwa.

Po II wojnie światowej liczba duchownych systematycznie wzrastała. Do 1980 roku Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne mieściło się w Krakowie. Dzięki decyzji bp. Bednorza 3 listopada 1980 r. siedziba seminarium została przeniesiona do Katowic, do gmachu wybudowanego przed wojną Gimnazjum św. Jacka. Obecnie alumni studiują wraz ze studentami świeckimi na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Duchowieństwo archidiecezji katowickiej liczy dziś 1070 księży. Kilkudziesięciu z nich pracuje na misjach (Kazachstan, Zambia), wśród Polonii w Anglii i Francji oraz w krajach, w których brakuje miejscowych duszpasterzy (Republika Czeska, Ukraina). W 1997 roku oddano do użytku Dom Księży Emerytów.

Na terenie archidiecezji katowickiej znajduje się wiele domów zakonnych męskich i żeńskich, w tym dom prowincjalny ojców franciszkanów, dom generalny sióstr boromeuszek oraz domy prowincjalne sióstr elżbietanek i służebniczek NMP. W archidiecezji mają swoją siedzibę dwa klasztory klauzurowe - siostry karmelitanki (Katowice) i siostry wizytki (Rybnik).

Duszpasterstwo

Podstawową aktywnością jest duszpasterstwo. W tych działaniach arcybiskupa katowickiego wspierają poszczególne wydziały Kurii Metropolitalnej oraz instytucje odpowiedzialne za poszczególne przestrzenie życia duszpasterskiego.

Szczególne znaczenie ma Caritas Archidiecezji Katowickiej, prowadząca kilkanaście domów opieki. Posługa charytatywna spełniana jest również na poziomie parafii poprzez parafialne zespoły Caritas. Ważną misję wobec ubogich i bezdomnych pełnią w Katowicach siostry Misjonarki Miłości oraz całodobowy Katolicki Telefon Zaufania.

W archidiecezji katowickiej prężnie działają niektóre katolickie stowarzyszenia i ruchy, wśród których należy wymienić: założony przez ks. Franciszka Blachnickiego Ruch Światło-Życie, Ruch Dzieci Maryi, Katolicką Odnowę w Duchu Świętym, Legion Maryi, Focolari, Drogę Neokatechumenalną, Akcję Katolicką, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży oraz inne wspólnoty o charakterze dewocyjnym, charytatywnym i apostolskim. Jeszcze w czasach komunistycznych specjalny status otrzymały: Duszpasterstwo Akademickie, Duszpasterstwo Ludzi Pracy, Duszpasterstwo Środowisk Twórczych, a także inne duszpasterstwa stanowe.

Ważnymi wydarzeniami w powojennej historii diecezji katowickiej były m.in.: peregrynacja w parafiach kopii wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej w milenijnym roku 1966 (była to jednak peregrynacja bez obrazu, który został "aresztowany" przez władze komunistyczne w drodze do Katowic i w eskorcie ówczesnej milicji przewieziony do Częstochowy), I Synod Diecezjalny (1972-1975), wizyta Ojca Świętego Jana Pawła II w Katowicach (20 czerwca 1983 r.) oraz powstanie Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (2000). W ostatnich latach lokalny Kościół przeżywał swój II Synod Diecezjalny. Obecnie podejmowana jest realizacja jego uchwał jako przygotowanie do jubileuszu 100-lecia archidiecezji (2025).

W archidiecezji katowickiej funkcjonuje kilka sanktuariów, z których najbardziej znane jest sanktuarium NMP Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej w Piekarach Śląskich. Co roku odbywają się tam pielgrzymki stanowe mężczyzn i młodzieńców oraz kobiet i dziewcząt. Przez wiele lat uczestniczył w nich kard. Karol Wojtyła, ówczesny metropolita krakowski.

Archidiecezja posiada domy rekolekcyjne w Kokoszycach, Brennej, Katowicach-Panewnikach, Koniakowie, Wiśle i Jaworniku, w których organizowane są spotkania formacyjne oraz dni skupienia dla świeckich i duchownych.

W 1986 roku założone zostało Muzeum Diecezjalne, eksponujące wystawę stałą "Gotycka sztuka sakralna Górnego Śląska" oraz wystawy okresowe, prezentowane w galerii sztuki współczesnej "Fra Angelico". Znaczna część gotyckiej sztuki sakralnej została przekazana w depozyt Muzeum Śląskiemu w Katowicach i tam jest eksponowana.

Znaczące miejsce w misji ewangelizacyjnej zajmują media katolickie związane z archidiecezją: tygodnik "Gość Niedzielny" (założony w 1925 roku; tygodniowy nakład ok. 140 tys. egz.), miesięcznik "Mały Gość Niedzielny" - religijne pismo dla dzieci i młodzieży (wydawane od 1926; nakład ok. 100 tys. egz.), miesięcznik "Apostolstwo Chorych" (założone w 1946 r.; nakład 33 tys. egzemplarzy), Księgarnia i Drukarnia św. Jacka (powołane do życia w 1925 roku), Radio eM, a także rozwijający się od kilku lat portal internetowy Wiara.pl. W ramach Biura Prasowego Archidiecezji wydawany jest Archidiecezjalny Serwis Informacyjny, oferujący lokalnym mediom (ok. 300 odbiorców) wiadomości o planowanych wydarzeniach w archidiecezji. Oryginalnym dziełem archidiecezji jest również Biblicum Śląskie, umożliwiające poznawanie Pisma Świętego i formację biblijną przez internet. Archidiecezja katowicka posiada także własną stronę internetową (www.archidiecezjakatowicka.pl). Archidiecezja jest także aktywna na portalach społecznościowych, takich jak Facebook czy Twitter, posiada także swój kanał na platformie YouTube.

Archidiecezja katowicka współpracuje z Polskim Radiem Katowice i z publiczną telewizją TVP3 Katowice; na podstawie podpisanych umów działają redakcje programów religijnych, które przygotowują cykliczne programy.

Polecamy także:

Proces beatyfikacyjny ks. Jana Machy Serwis historyczny Archidiecezji Katowickiej

 

Rys historyczny