Homilia Arcybiskupa Katowickiego, 30 lat Śląskiego Związku Gmin i Powiatów - 25 maja 2020 roku

1. Najpierw przekazuję serdeczne podziękowanie Śląskiemu Związkowi Gmin i Powiatów za inicjatywę wspólnej modlitwy reprezentantów Związku w katowickiej katedrze – pomniku historii – z okazji 30-lecia utworzenia samorządowej struktury w naszym kraju. Po 30 latach działalności ŚZGiP już na stałe wpisał się w samorządowy krajobraz, a dzięki swej aktywności jest instytucją cieszącą się poważaniem w regionie.
Paralelnie do struktury samorządowej działa administracja kościelna Kościoła rzymskokatolickiego, w tym dwa arcybiskupstwa: częstochowskie i katowickie oraz diecezje: bielsko-żywiecka, gliwicka, opolska i sosnowiecka. Z racji współdziałania tych struktur są z nami przedstawiciele niektórych diecezji, których serdecznie witam (bp gliwicki Jan Kopiec; bp pomocniczy z Opola Rudolf Pierskała; obecni są również biskupi pomocniczy z Katowic). Wspólnie chcemy dziękować za samorząd i 30-lecie funkcjonowania Związku Gmin i Powiatów. Jego misją jest służba na rzecz dobra publicznego w województwie śląskim poprzez wspieranie lokalnych społeczności i samorządów.
W tym zdaniu określającym misję Związku zawarte są dwa bliskie nam pojęcia, znane również z płynącej z Ewangelii katolickiej nauki społecznej: służba; dobro publiczne, dobro wspólne.

2. Z perspektywy 30 lat możemy zauważyć, że samorząd jako fundamentalny element reformy państwa spełnił oczekiwania twórców reformy i oczekiwania społeczne. Samorządy, służąc, wywiązywały się i wywiązują z zadań, które wynikają z prawa i zasad życia społecznego. Dzięki samorządowi możliwa stała się realizacja konstytucyjnej zasady pomocniczości, dzięki której wyzwolona została energia ludzi, zdolnych do wzięcia odpowiedzialności za losy swych małych ojczyzn. Efekty tego wyzwolonego ludzkiego potencjału są dostrzegalne, ostatecznie zadecydowały one o obliczu i kondycji naszej ojczyzny.
Reforma samorządowa przyniosła Polsce wiele dobra, pozwoliła budować społeczeństwo obywatelskie. Dała możliwość osobom, rodzinom, władzom i instytucjom lokalnym uczestniczyć w życiu społecznym, kulturalnym, ekonomicznym i politycznym. Uświadomiła, że każda osoba, rodzina i instytucje pośrednie mają do zaoferowania wspólnocie coś oryginalnego, niepowtarzalnego. Reforma nauczyła nas patriotyzmu m.in. przez przywrócenie znaczenia i wartości pojęciom „mała ojczyzna” i „ojcowizna”. To właśnie w małej ojczyźnie przekazywany jest młodemu pokoleniu bogaty i rozwijający kod kulturowy.
Drodzy Samorządowcy! Świętując dziś rocznicę przemian ustrojowych naszego kraju, w tym 30-lecie istnienia Związku, podejmijcie na nowo wezwania wynikające ze społecznego wybrania i okazanego wam zaufania. Niech dobro wspólne i każdego mieszkańca będzie pierwszą i najważniejszą zasadą budowania społeczeństwa obywatelskiego i solidarnego. O to modlimy się tą Eucharystią, która buduje wspólnotę człowieka z Bogiem i wspólnotę ludzi między sobą.
Drodzy Samorządowcy! Przyjmijcie podziękowanie pasterzy Kościoła, posługujących we wspomnianych tu strukturach kościelnych. Tak wiele udało się dokonać dzięki waszej społecznej służbie i poświęceniu. Dziękujemy wam za wspieranie działalności edukacyjnej i charytatywnej, za wszelkie działania na rzecz dobra lokalnych społeczności, służące wzmacnianiu tożsamości mieszkańców naszych miast, gmin i parafii. Dziękujemy za prorodzinną politykę mieszkaniową i za troskę o seniorów, niepełnosprawnych. I to nasze podziękowanie wypowiadamy przed Bogiem ofiarą Mszy św. – za was, w intencjach społeczności lokalnych, którym służycie. Chcemy was nadal wspierać duchowo w tej służbie, która jak łatwo przewidzieć, będzie coraz trudniejsza z uwagi na niestabilną sytuację ekonomiczno-społeczną w okresie wychodzenia ze skutków pandemii.
Można prognozować, analizując „znaki czasu”, są makro i mikro wskaźniki. Dokładnie jednak nie wiemy, co będzie – wiemy natomiast, że sytuacja gospodarczo-społeczna jest dynamiczna lokalnie i globalnie. Pewne jest, że niezależnie od dynamiki sytuacji spowodowanej przez stan epidemiczny winniście sumiennie wypełniać swoje obowiązki. Nadal trzeba wzmacniać dobro wspólne, a przecież można je obiektywnie zdefiniować i nie wyczerpuje się ono wyłącznie w projektach obywatelskich. Wydaje się, że jest nim dzisiaj zapobieganie zagrożeniom i troska o zdrowie mieszkańców, minimalizacja skutków pandemii oraz walką z suszą, która mobilizuje do zajęcia się lokalną gospodarką wodną i troską o środowisko naturalne, zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości.
Za papieżem Franciszkiem przedstawiam kilka zasad „w istotny sposób kierujących rozwojem współżycia społecznego i budowaniem ładu, w którym różnice tworzą harmonijną całość w obrębie wspólnego projektu” (Evangelii gaudium, nr 221). Wydaje się, że z uwagi na aktualną sytuację przyjęcie i stosowanie tych zasad jest szczególnie aktualne.
Pierwsza zasada: „czas jest ważniejszy niż przestrzeń”. Stosowanie tej zasady pozwala pracować w długiej perspektywie, bez obsesji uzyskiwania natychmiastowych rezultatów. Chodzi więc nie tyle o uzyskanie pełnego rezultatu od razu, ile o rozpoczęcie długofalowego procesu.
Druga zasada: „jedność jest ważniejsza niż konflikt”. Na temat skonfliktowanego społeczeństwa polskiego wiele już napisano. Jest to nasz narodowy problem. Polska uważana jest za jedną z najbardziej spolaryzowanych społeczności we współczesnej Europie. Stąd praca nad jednością jest dla nas niezwykle ważnym zadaniem. W procesie tym potrzebny jest etos respektowania godności każdego człowieka, umiejętność rozróżnienia błędu od człowieka błądzącego, prowadzenie walki szlachetnej, niewyniszczającej (por. Laborem exercens, nr 20) oraz przekonanie, że nikt nie ma monopolu na prawdę i tylko dialog – nieraz trudny i długi – jest drogą prowadzącą do obiektywnej prawdy.
Trzecia zasada: „rzeczywistość jest ważniejsza od idei”. Między rzeczywistością a ideą zawsze zachodzi napięcie. Rzeczywistość po prostu jest, a ideę się wypracowuje. Trzeba doprowadzić do stałego dialogu pomiędzy nimi, unikając oddzielenia idei od rzeczywistości.
Wreszcie czwarta zasada: „całość jest ważniejsza niż część”. Zasada ta jest szczególnie aktualna i ważna w zglobalizowanym i globalizującym się świecie. Jej stosowanie jest także ważne dla właściwie rozumianego i realizowanego członkostwa Polski w Unii Europejskiej i innych strukturach.
Wszystkie przytoczone tu zasady stanowią organiczną całość. Warto o nich pamiętać w działalności politycznej, samorządowej, gospodarczej i społecznej, która ma budować wspólne dobro w atmosferze pokoju, sprawiedliwości i wspólnoty tworzonej w strukturach Śląskiego Związku Gmin i Powiatów. Takich właśnie postaw potrzebujemy w życiu publicznym naszej małej i wielkiej ojczyzny. I o taki etos życia publicznego razem z obecnymi tu pasterzami Kościoła apelujemy.
Raz jeszcze wam serdecznie dziękujemy, również za wypowiadane dziś dziękczynienie z okazji 30-lecia – jest w nim zawarta intencjonalna prośba o Boże wsparcie i błogosławieństwo na czas przed wami. Wszak przed wami perspektywa nowych kadencji, którą najlepiej zawierzyć Bożej Opatrzności.
Jezus Chrystus w Ewangelii, która przypada właśnie na dzisiaj, mówi nam i wam: „na świecie doznacie ucisku, ale miejcie odwagę: Jam zwyciężył świat”! Miejcie odwagę!
Drodzy Samorządowcy! Miejcie odwagę wołać o Ducha Świętego, aby odnowił oblicze tej ziemi – przez was i wasze samorządowe działanie! Przyjmijcie za swoje wołanie poety:
„Ojcze Słowa Bożego, Wichrze wiejący z wnętrza wieczności!
Daj nam słuch doskonały płynący wśród niezliczonych wezwań i nawoływań, które nas nawiedzają we wszelkim czasie i miejscu, abyśmy umieli rozpoznać Twój Głos” (R. Brandstaetter, Litania do Ducha Świętego).